Bericht

07-11-2012Lezing over mogelijkheden van een kredietunie als alternatieve financieringsbron voor MKB'ers

Uitgesproken tijdens symposium op het ondernemersnetwerk event Contacta in Goes

Beste ondernemers en andere bezoekers van deze Contacta

Het thema van deze contacta is “Kansen creëren”. Nu ik zelf, na bijna 6 jaar Tweede Kamerlidmaatschap, recentelijk het ondernemerschap weer opnieuw heb opgepakt. Is dat precies waar ik op dit moment hele dagen mee bezig ben. Kansen creëren. Want er mag dan wel overal gesproken worden over economische crisis, bezuinigingen en lastenverzwaringen. Maar wie zich daar alleen maar mee bezig houdt wordt daar echt niet gelukkiger van. Je kunt dan maar beter kijken welke kansen ook deze tijd te bieden heeft voor wie durft te ondernemen.

Ik moet daarbij ook wel eens terugdenken aan een eerdere economische crisissen. Zoals de crisis van de jaren “70. De ouderen onder u zullen het zich nog wel herinneren. Je had toen een olie crisis met de noodzaak om vanuit energiebesparing, thuis wat eerder de gordijnen dicht te doen, een autoloze zondag en een behoorlijke inflatie.
Het was in die tijd dat mijn vader, een waterbouwkundig opzichter bij ingenieursbureau De Weger, door gebrek aan werk, in een wachtgeldregeling dreigde te komen. Daar had hij weinig zin in. En dus besloot hij samen met mijn moeder, om van de neveninkomsten uit de verhuur van vakantiewoningen (in Zoutelande) de hoofdinkomsten te maken. Het betekende de geboorte van het vakantiebedrijf  “Oase”. Dat vroeg wel om behoorlijke investeringen; het moderniseren van de bestaande vakantiewoningen, de bouw van een pension voor logies met ontbijt, en het verder uitbouwen van het aanbod van recreatieve onderkomens. Kortom, volop investeren in een tijd dat iedereen het had over de economische crisis. Het was weliswaar hard werken om op tijd de in die tijd hoge rente en aflossing te kunnen betalen. Maar het ging goed met het vakantiebedrijf “Oase”.
Ondanks de parallel met vandaag. We beleven nu ook een economische crisis. Je had toen ook een kabinet dat sterk gericht was op nivelleren, het kabinet Den Uyl.
Toch één belangrijk verschil. De rentes op kredieten waren weliswaar in die tijd veel hoger. Maar met een goed plan en een persoonlijk gesprek met de directeur van de plaatselijke Boerenleenbank, later Raifaisenbank en nu Rabobank, kreeg je als kleine ondernemer nog wel geld van de bank om te investeren. Je kende de plaatselijke bankdirecteur en de directeur kende jou. In die sfeer van wederzijds contact en vertrouwen, konden er zaken gedaan worden. En zo groeide  het vakantiebedrijf “Oase”,  ook in tijden van economische crisis.

De tijden zijn inmiddels wel veranderd. We zitten wederom midden in een economische crisis. Maar voor ondernemers met name in het MKB en in het bijzonder voor leningen onder de 250.000 euro, is het steeds moeilijker geworden om  voor zowel reguliere bedrijfsactiviteiten als nieuwe investeringen, via de banken een krediet te krijgen. Met name richting het MKB werden de kredietvoorwaarden de afgelopen jaren steeds meer aangescherpt.
Even ter onderbouwing hiervan een paar harde cijfers; in Nederland is in de afgelopen 2 jaar het aantal kleinere kredieten, tot zo’n  250.000 euro, afgenomen met in totaal 6%. (2010, 2011, 3% per jaar afgenomen ). De kredietvolumes op de rekening courant , de door het MKB meest gebruikte kredietfaciliteit, zijn voor bedragen tot 250.000 euro met 13% afgenomen.
Natuurlijk zal de huidige economische crisis ook de ondernemersvraag naar financiering negatief hebben beïnvloed. Maar tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat in 2011 een toenemend aantal kleine bedrijven, 33%,  aangeeft dat ze van de banken geen externe financiering kunnen krijgen. (Vanwege een te hoog risicoprofiel). In 2010 was dat percentage nog 19%.

De vraag is natuurlijk. hoe komt nu? Wat is er veranderd sinds de jaren “70? Waarom kregen mijn ouders nog wel een lening van de bank en u en ik niet meer? 
Is de ondernemer vandaag de dag zoveel risicovoller bezig?
Ik denk niet dat de ondernemer zoveel veranderd is. Maar er is wel veel veranderd in de bankwereld.
In de eerste plaats hebben we in 2008 te maken gekregen met een zeer ernstige bankencrisis. Ook in Nederland moesten een aantal grote banken gered worden door actief overheidsingrijpen. Als reactie daarop is zowel het Nederlandse toezicht door De Nederlandse Bank, de AFM als ook de Europese regelgeving voor de financiële sector sterk aangescherpt. Regelgeving die ook wel beter bekend staat onder de naam Basel III. Ook worden de banken straks in Nederland onderworpen aan een bankenbelasting.
Met als gevolg dat banken meer dan in het verleden gericht zijn op kosten efficiëntie en het beperken van de risico’s.  Veel kredietbeoordelingsprocessen verlopen volgens strakke protocollen en via sterk geautomatiseerde systemen. Het persoonlijke contact dat mijn ouders nog wel hadden met de plaatselijke bankdirecteur, het zogenaamde relatie bankieren, is daardoor in veel gevallen verloren gegaan. De transactie en beheerskosten voor kleine kredieten zijn voor de bank even hoog als voor grote kredieten van miljoenen euro’s. Ook zijn de risico’s op niet terugbetalen bij kleinere leningen soms groter, vooral bij startende ondernemers. Tel uit je winst.  Daarom richten banken zich liever op het verstrekken van grotere kredieten dan op kleinere kredieten. En  daarom ondervinden MKB-ondernemers steeds meer moeite om nog aan hun kredieten te komen.

Je kunt daar heel boos over worden. Dat banken steeds minder thuis geven wanneer het gaat om één van hun kerntaken, het verstrekken van kredieten aan ons Midden- en Kleinbedrijf. Kredieten om de reguliere bedrijfsvoering mogelijk te maken en investeringen te doen. Investeringen die zo noodzakelijk zijn, juist in deze tijden van economische crisis, om zo ook de Zeeuwse economie weer op gang te brengen.
Belangrijker is echter om te kijken wat we er zelf aan kunnen doen. De overheid heeft de afgelopen jaren al een aantal regelingen getroffen die de reguliere banken moeten stimuleren om weer meer kredieten te verstrekken aan het MKB. Daarvoor zijn inmiddels overheid garantstellingsregelingen als BMKB en GO in het leven geroepen. Regelingen die het banken makkelijker moeten maken om zonder veel risico geld uit te lenen aan het MKB. Via het goed functionerende Qredits is er door de overheid een faciliteit voor microfinanciering, tot 50.000 euro in het leven geroepen. In het nieuwe regeerakkoord wordt deze faciliteit van Qredits zelfs verhoogd naar leningen tot 150.000 euro. 

Toch blijken deze overheidsregelingen in de praktijk nog onvoldoende te zijn om het tij echt te keren en met name het verlenen van kleine kredieten aan het MKB weer op gang te brengen.

Daarom werd een jaar geleden mijn interesse als Tweede Kamerlid geprikkeld toen de twee oud-bankiers Roland Lampe en Paul van Oyen bij mij en mijn toenmalig VVD collega, Erik Ziengs, langs kwamen met het idee van kredietunies. (Roland is ook hier in ons midden.) Hun gedrevenheid, morele verontwaardiging over de uitholling van het bankiersvak en het enthousiasme om daar daadwerkelijk wat aan te doen, werkten op mij aanstekelijk. 
Kredietunies; kleinschalig georganiseerd waarin de menselijke maat weer centraal staat, lokaal of georganiseerd per branche, en met een conservatief leenbeleid. Niet meer geld uitlenen dan je binnenkrijgt.
Een in de regio gevestigde en zelf financierende vereniging of corporatie van, voor en door ondernemers en particuliere ondernemende financiers. De kredietgevende leden ontvangen een rentevergoeding en worden ook gevraagd om als coach op te treden richting collega ondernemers, de kredietnemers.
Met verder als kenmerken:
- geworteld in de lokale samenleving, de plaatselijke gemeenschap  waar men elkaar nog persoonlijk kent.
- Doelstelling is geld sparen en geld uitlenen zonder winstoogmerk en tot nut van het algemeen belang.
- Democratisch georganiseerd in een vereniging of corporatie waar de leden het voor het zeggen hebben. De leden kiezen het bestuur en bepalen de hoogte van rente en provisies en de verdeling van een batig saldo
- Evenwicht tussen vrijwilligers en professionals, waarbij ook mensen met bankervaring en kredietbeoordeling worden betrokken in bestuur en kredietbeoordelinscommissie.
- Persoonlijk contact tussen geldverstrekkende ondernemers die als coach de geldlenende ondernemers ondersteunen. Kredietgevers bepalen aan wie geld wordt uitgeleend, voegen vakinhoudelijke kennis toe en beoordelen het ondernemerschap van de kredietnemer, en daarna de zekerheden.

Dat is precies wat ondernemers nodig hebben in deze tijd. En eigenlijk keren we daarmee ook weer terug naar die vroegere  boerenleenbank bij ons in het dorp. Waar mijn ouders nog wel de kredieten kregen om hun vakantiebedrijf op te bouwen.
Het is dus een in het verleden bewezen concept. Een concept dat vandaag de dag in het buitenland; de Verenigde Staten, Canada, Ierland, Polen, Rusland, Afrika en Zuid-Amerika, al jaren een doorslaand succes is. Wereldwijd bestaan er bijna 53.000 kredietunies met 187 miljoen leden in meer dan 100 landen.
Moet je voorstellen, in de VS hebben de kredietunies de afgelopen jaren een onveranderd marktaandeel in de totale kredietverlening van 6% met een totaal spaartegoed van 830 miljard dollar, zo’n 10% van het totale spaartegoed van de hele Amerikaanse bevolking.
Wat elders mogelijk is, moet hier toch ook kunnen.

Kortom, de twee oud-bankiers Roland Lampe en Paul van Oyen hadden mij snel overtuigd van de kans die kredietunies kunnen bieden om te voorzien in de kredietbehoefte van ons Nederlandse MKB.
Niet als concurrent van de reguliere banken maar als partner in samenwerking met en in aanvulling op de bestaande banken. En dan met name gericht op de kredietbehoefte tussen de 50.000 en 250.000 euro.
Ook de voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken, en het  advies van de expertgroep bedrijfsfinanciering, geven beiden aan dat er in het bijzonder voor het MKB, behoefte is aan alternatieve aanbieders van (risicodragende) financiering. Kredietunies kunnen dan naast andere alternatieve financieringsvormen, voorzien in een kredietbehoefte. Een kredietbehoefte waar we nu, in deze economische crisis, meer dan ooit behoefte aan hebben om de noodzakelijke investeringen weer op gang te helpen, ook hier in Zeeland.
Want de beschikbaarheid van geld is niet het probleem. Er zit nog genoeg geld in de Nederlandse samenleving, bij spaarders, bij fondsen, bij ondernemers die goed geboerd hebben. Alleen waarin beleg je je geld in deze onzekere tijden?  Hoe kunnen we zorgen dat het geld weer gaat rollen? Een kredietunie kan dan naast andere financieringsbronnen als crowdfundig en informal investors, een prima alternatief zijn waarmee je ook nog eens als belegger een positieve bijdrage levert aan samenleving en versterking van de lokale economie en werkgelegenheid.
Het past ook prima in de huidige tijdsgeest waarin ondernemers niet gaan zitten wachten op betere tijden maar zelf het heft in handen nemen.  Ondernemers verenigt u, neem de toekomst in eigen hand. Richt een kredietunie op.
Daarom heb ik precies een jaar geleden, samen met VVD collega Erik Ziengs, in de Tweede Kamer, een motie en een amendement ingediend waarin we de ministers van Economische zaken en Financiën opriepen om pilots voor kredietunies mogelijk te maken. Met het amendement wordt 25 miljoen euro garantiekapitaal uit het BMKB-fonds beschikbaar gesteld voor kredietunies.
Ook het vorige week gepresenteerde nieuwe regeerakkoord heeft het initiatief van kredietunies omarmd. Letterlijk staat er op blz. 11 van het regeerakkoord: “Nieuwe alternatieve financieringsvormen zoals kredietunies, crowdfunding en MKB obligaties zullen worden ondersteund via promotie, wegnemen van belemmeringen in de regelgeving en door inzet van kennis en bestaande instrumenten.”

Inmiddels zijn we sinds mijn motie en amendement al weer een paar stappen verder. Kredietunie Nederland is opgericht waar naast Roland Lampe en Paul van Oyen ook mensen als Jan Kamminga en Onno Ruding bij betrokken zijn. Er wordt nauw samengewerkt met Qredits die vanuit haar professionele organisatie de kredietanalyse, het kredietonderzoek en het kredietbeheer van een kredietunie voor haar rekening neemt. En ja, er zijn inmiddels al branche organisaties als de BOVAG met 11.000 ondernemers in de autobranche, en de branche organisatie van brood- en banketbakkersen, die actief aan de slag zijn om een kredietunie op te zetten. En ook elders in het land zijn er ondernemers bezig met het opzetten van een krediet unie. En sinds Albert Besuyen van Zwaartekracht mij deze zomer benaderde met de vraag of zoiets ook niet voor Zeeland wenselijk zou zijn. Zijn we ook in Zeeland heel serieus bezig om te kijken of we ook een Kredietunie Zeeland kunnen opzetten. Er wordt op dit moment gewerkt aan een business plan en er zijn al diverse ondernemers, oud-bankiers, accountants en Zeeuwse organisaties, bereid om er samen de schouders onder te zetten. Het ziet er veelbelovend uit.
Zo kunnen we, ook in Zeeland, samen de kredietverlening aan de ondernemers weer op gang brengen. En daarmee het MKB als motor van onze nationale economie weer volop laten draaien. Want dat is wat Nederland nodig heeft om sterker uit de crisis te komen; initiatief, ondernemerschap, investeringen in het Midden- Kleinbedrijf en ….kredietunies die dat mede financieel mogelijk maken. 

Berichtenservice

Wilt u op de hoogte worden gehouden van de polls en andere berichten van Ad Koppejan? Schrijft u zich dan in voor de berichtenservice.